و چون خواب فعليست بزرگ صادر از جسم و روح و رابطه است بين عالم ارواح و اجساد لازمست مقدارى از شقوق آن را بعرض رسانم تا خوانندگان از اين مختصر بهره بردارند بدانكه خداوند تبارك و تعالى در داخل استخوانهاى سر مغزى خلق فرموده كه حس و حركت تمام بدن از آن مغز ظاهر خواهد شد و چون ملاحظه نمائيم در اين مغز سه بطن خواهد بود به طول آن . بطن اول پشت استخوان پيشانى واقعست و بطن وسط در عقب بطن اوّل مقابل وسط سر واقعست و بطن آخر در پشت سر واقع شده متّصل به استخوان عقب سر است و پنج حواسّ باطن در آن سه بطن جاى گرفته‌اند پس بطن اوّل در مقدّم آن حسّ مشترك و در مؤخر آن خيال واقعست و در اوّل بطن وسط متصرّفه در آخر آن واهمه است و حافظه در بطن آخر كه پشت سر است واقع شده و البتّه بدلائل متقنه وقوع هريك از اينها را در اين امكنه مىتوان ثابت كرد به‌هرحال پنج قوّه كه آنها را حواس باطن مىنامند تمام صور مرئيّات ( علما و عملا ) آنچه را بحواس ظاهره ادراك شود در آنها مجتمع خواهد شد و هرگاه آن صاحبان حواس باطن قصد ديدن هريك را نمايند به نظر باطن در آن نظر كرده همان اشكال و علامات و الفاظ و معانى را خواهند ديد و تصرّفاتى در آن خواهند كرد مثلا گوسفند كه داراى قوّهء عاقله يعنى نفس ناطقه نيست ولى به همين حواس باطن ( بقوّه متصرّفه ) درك معانى صور را كه در حسّ مشترك آن نقش بسته مىنمايد لذا بديدن گرگ احساس عداوت كرده فرار خواهد كرد پس اين حواسّ باطن سبب ادراك صور محسوسات و مرئيّات و انتقاش آنها بطور مطلق خواهند بود و وجه اطلاق به اين معنى است كه هرچه را مشاهده كنند در آنها نقش بسته و هر اوقات محل لزوم افتد تاديه خواهند كرد چه آن مرئى از عالم خلق باشد مثل اين عالم و چه از عالم امر باشد مثل عالم الواح و ارواح و ملكوت و سماوات و غيره همچنانكه مشاهده مىشود